Kitap çevirmenlerinin üçte biri asgari ücretin altında kazanıyor

Kitap çevirmenlerinin çalışma koşulları üzerine yapılan yeni bir anket, mesleğin geçim kapısı olmaktan çıkmakta olduğunu gösteriyor. Çevirmenler Meslek Birliği ÇEVBİR’in nisan 2026’da 107 üyesiyle yaptığı Çalışma Koşulları Anketi’ne göre serbest kitap çevirmenlerinin yüzde 31’i asgari ücretin altında kazanıyor.

Tablonun tamamı daha da çarpıcı: katılımcıların yüzde 51,7’si aylık 35 bin liranın altında gelir elde ediyor. Yani çevirmenlerin yarısından fazlası, ülkenin ortalama ücret bandının altında çalışıyor.

Kim yalnızca çeviriyle geçiniyor?

Ankete katılan serbest kitap çevirmenlerinin dağılımı, mesleğin tek başına ayakta durup duramadığını doğrudan gösteriyor:

Üçte biri başka bir tam zamanlı işin yanında çeviri yapıyor. Emeklilerin oranının beşte bire yaklaşması da aynı yere işaret ediyor: düzenli bir gelir güvencesi olmadan bu işi sürdürmek zor.

Telif oranı düşüyor, sonraki baskıda daha da düşüyor

ÇEVBİR’in tip sözleşmesi çevirmen için yüzde 7 telif oranı öneriyor. Ankete göre sözleşmelerin yalnızca yüzde 33,7’si bu oranla imzalanıyor.

Asıl kayıp sonraki baskılarda ortaya çıkıyor: katılımcıların yüzde 61,4’ü ikinci ve sonraki baskılarda oranın yüzde 6 ve altına düştüğünü belirtiyor. Yani çeviri tuttukça ve kitap yeniden basıldıkça çevirmenin payı azalıyor.

Ödeme ne zaman geliyor?

Her altı çevirmenden biri ödemede ciddi sorun yaşadığını söylüyor. Çok düzenli ödeme alanların oranı ise yüzde 12’yi bulmuyor.

Yüzde 45 bırakmayı düşünüyor

Bütün bunların toplamı tek bir rakamda görünüyor: katılımcıların yüzde 45’i ekonomik kaygılar nedeniyle çeviriyi tam zamanlı sürdüremeyeceğini ya da mesleği bırakmayı düşündüğünü söylüyor.

Uzun vadeli güvence tarafı da zayıf: ankete katılanların yüzde 74,1’i emeklilik için birikim yapamadığını belirtiyor.

Altyazı ve seslendirme tarafında tablo daha da sert

Anket yalnızca kitap çevirmenlerini kapsamıyor. Altyazı ve seslendirme çevirmenlerinin yüzde 87,5’i serbest çalışıyor, yüzde 50’si asgari ücret bandında kazanıyor — ve ücretlerin yetersiz olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 100.

Yapay zekâ tartışması

Tabloyu ağırlaştıran yeni bir başlık var: makine çevirisi. Bazı yayınevlerinin yapay zekâ çevirisini takma çevirmen adlarıyla yayımladığı tartışması sektörün gündeminde; Amazon’un geçtiğimiz dönemde tanıttığı otomatik çeviri aracı da edebiyat çevirisini doğrudan hedefliyor.

Mesele yalnızca ücret değil, işin kendisi: makine çevirisinin ucuzluğu, insan çevirmenin pazarlık gücünü aşağı çekiyor. Ankete yansıyan gelir tablosu ile bu tartışma aynı denklemin iki tarafı.

Neden ikinci baskı bu kadar önemli?

Kitap çevirisinde emek tek seferlik, gelir ise baskıya bağlı. Çevirmen bir romanı üç ayda çeviriyor ve o emeği bir daha tekrarlamıyor; kitap tuttukça yeniden basılıyor. Telif oranının ikinci baskıda düşmesi, tam da eserin başarılı olduğu noktada çevirmenin payının azalması anlamına geliyor.

Anketin en sert bulgusu bu yüzden yüzde 61,4’lük oran: çevirmenlerin üçte ikisi, çevirdiği kitap yeniden basıldığında daha az kazanıyor. Yayınevi açısından ikinci baskı en kârlı baskıdır — ilk baskının dizgi, editörlük ve tanıtım maliyeti çoktan karşılanmıştır.

Okur bunu nereden görür?

Çevirmenin adı künyede yazar; iyi yayınevleri kapakta da yazar. Bir çeviri kitabı alırken çevirmenin adının görünür olup olmadığına bakmak, o yayınevinin çeviri emeğine bakışı hakkında fikir veriyor. Adı hiç geçmeyen ya da yalnızca künyenin dibinde küçük punto ile geçen baskılar, ankette anlatılan tablonun görünen yüzü.

Anketin künyesi

Kaynak: ÇEVBİR — Çevirmenler Meslek Birliği