Yapay zekâyla suçlanan roman Goncourt uzun listesinden çıkarıldı

Fransa’da sonbahar yayın sezonunun en çok konuşulan ilk romanı, bir hafta içinde ödül haberinden suçlama haberine döndü. Thélyson Orélien’in C’était ça ou mourir adlı romanı sezonun ilk ödüllerinden Prix du Roman Fnac’ı kazandı; ardından kitabın “neredeyse tamamen” yapay zekâ tarafından yazıldığı iddia edildi.

Kitap şimdiden 35 binden fazla sattı ve yaklaşık yirmi dile çevrilmesi planlanıyor.

İddiayı anonim bir hesap ortaya attı

Suçlama 21 Eylül’de X’te Balance ton Claude adlı anonim bir hesabın paylaşımıyla başladı. Hesap, romandan seçtiği bölümleri Pangram adlı Amerikan yapay zekâ tespit aracından geçirdiğini ve neredeyse her seferinde aynı sonucu aldığını söyledi: yüzde 100 yapay zekâ.

Aynı hesap Pangram’ı “açık ara en güvenilir tespit aracı” diye tanımladı ve yanlış pozitif oranının yüzde 0,0041 olduğunu öne sürdü.

AFP aynı bölümleri başka araçtan geçirdi, sonuç değişti

Haber ajansı AFP, hesabın seçtiği aynı bölümleri farklı tespit araçlarında sınadı. AFP’nin ortak kurucusu olduğu doğrulama aracı InVID-WeVerify aynı metinler için şu sonucu verdi: “büyük olasılıkla bir insan tarafından yazılmış.”

Yani elde tek bir ölçüm yok; birbiriyle çelişen iki ölçüm var. Suçlamanın dayandığı tek kanıt da bu araçlardan biri.

Ana dili İngilizce olmayan yazar dezavantajlı

Stanford’da yapılan bir araştırma, yedi tespit aracının ana dili İngilizce olmayan kişilerin yazdığı metinleri yüzde 61 oranında yapay zekâ ürünü saydığını gösterdi. Aynı araçlar ana dili İngilizce olanların metinlerinde neredeyse hiç bu hatayı yapmadı.

Sebebi teknik: ana dili başka olan yazarlar genellikle daha standart bir söz dizimine bağlı kalıyor, metin daha “öngörülebilir” oluyor ve araçlar bunu yapay zekâ işareti sayıyor. Orélien Haiti doğumlu, Kanada’da yaşayan bir yazar.

Yazar ne diyor?

Orélien suçlamayı reddetti. Libération’a verdiği yanıtta şunu söyledi: “Yaratmayı ve edebiyatı hep sevdim, neden bir makineye başvurayım ki?” Yazar romanın ilk taslağını 2019’da, yani metin üreten yapay zekâ araçları kamuya açılmadan önce yazdığını belirtiyor.

Orélien yayıncılarıyla birlikte kitabı kendisinin yazdığını kanıtlayacak bir dosya hazırladığını da açıkladı. Yayınevi Grasset yazarın arkasında durdu.

Romanın konusu

C’était ça ou mourir, Haiti’de çete şiddetinden kaçan bir öğretmenin Kanada’da sığınak arayışını anlatıyor. Kitap sezonun keşfi sayılmış, Fransa’nın büyük edebiyat ödüllerinde de finale kalmıştı.

Mesele tek bir kitaptan büyük

Bu tartışmanın kalıcı tarafı şu: bir yazarın kendi metnini yazdığını kanıtlaması, suçlayanın yazmadığını kanıtlamasından çok daha zor. Anonim bir hesap birkaç saatte suçlama üretebiliyor; yazar aylarca taslak, not ve dosya toplamak zorunda kalıyor.

Araçların hata payı bu kadar genişken, tek bir tespit sonucunun kanıt sayılması edebiyatta yeni bir haksızlık türü doğuruyor — özellikle ilk kitabını yayımlamış, kurumsal desteği zayıf yazarlar için.

Yapay zekânın kültür alanındaki etkisini izliyoruz: Dünya sineması yapay zekâyı konuşmak için toplanıyor →

Goncourt romanı listeden çıkardı

Fransa’nın en prestijli edebiyat ödülü Goncourt’un akademisi, 25 Eylül’de C’était ça ou mourir’i uzun listesinden çıkardı.

Akademi kararını şöyle gerekçelendirdi: amaç “Goncourt Ödülü’nün ve kadın ve erkeklerin yazdığı edebiyatı öne çıkarmak olan Akademinin bütünlüğünü korumak”. Akademi hem yapay zekâ hem intihal iddialarını dikkate aldığını belirtti.

Anonim hesabın arkasındaki isim belli oldu

Suçlamayı başlatan Balance ton Claude hesabı artık anonim değil: hesabın arkasındaki isim, Le Figaro gazetesinin köşe yazarı ve denemeci Samuel Fitoussi olarak ortaya çıktı. Fitoussi hesabı başka kişilerle birlikte yönettiğini söyledi.

Bu, tartışmanın niteliğini değiştiriyor. Adı bilinmeyen bir hesabın iddiası ile tanınmış bir gazetecinin iddiası aynı ağırlıkta okunmuyor — ne lehte ne aleyhte.

Yapay zekâdan bağımsız, ayrı bir intihal bulgusu

Kanadalı gazete La Presse’in incelemesi, tartışmanın eksenini kaydırdı. Gazete, Orélien’in yapay zekâ araçları ortaya çıkmadan önceki metinlerinde intihal belirtileri buldu:

• 2012 tarihli bir öykü — Fransız yazar Louis Pauwels’in bir kitabından alınmış pasajlar içeriyor.
• 2013 tarihli bir köşe yazısı — Filipinler gazetesi The Philippine Star’dan kopyalanmış bölümler içeriyor.

Bu bulgunun önemi şu: tespit araçlarının güvenilirliğiyle hiçbir ilgisi yok. Yapay zekâ iddiası bir yazılımın verdiği yüzdeye dayanıyor; bu ikinci bulgu ise iki metnin yan yana konup karşılaştırılmasına. İkisi ayrı türden kanıt.

Söz konusu romanla da doğrudan ilgili değil — bulgular yazarın on yıldan eski, başka metinlerine ait.

Yazar ne diyor?

Orélien yapay zekâ kullandığını reddetmeyi sürdürüyor ve suçlamaların ırkçı saiklerle yapıldığını söylüyor. Yayıncısı, kesin sonuca varmak için acele edilmemesi çağrısında bulundu ve yazara yönelen nefret mesajlarını kınadı.