Patrick Modiano’nun Uyuyan Hatıralar’ı Türkçede

2014 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Patrick Modiano’nun bir romanı daha Türkçede. Uyuyan Hatıralar, Can Yayınları etiketiyle raflarda; çeviri Alper Bakım’a ait.

Kitabın özgün adı Souvenirs dormants ve 2017’de Fransa’da yayımlanmıştı. Yani Türkçe okur, yazarın Nobel sonrası dönemine ait bir metinle karşılaşıyor.

Elli yıl geriye bakan bir anlatıcı

Roman, anlatıcısını 1960’ların sonuna, kendi gençliğine geri götürüyor. Modiano’nun bütün işlerinde olduğu gibi mesele hatırlamanın kendisi: neyin hatırlandığı kadar neyin eksik hatırlandığı, hangi yüzün silindiği, hangi sokağın adının değiştiği.

Paris yine yalnızca bir dekor değil, hafızanın haritası. Yazarın romanlarında şehir, karakterlerin izini sürdüğü bir arşiv gibi çalışır.

Romanın kurduğu zaman aralığı bu yüzden önemli: anlatıcı elli yıl sonra dönüp bakıyor. Aradaki mesafe hatırlananı bulanıklaştırıyor — gençliğinin en karanlık döneminde tanıdığı kadınlar ve o dönemde yaşanan tekinsiz olaylar, ancak yarım yüzyıllık bir sisin ardından görünüyor. Modiano’nun anlatıcıları çoğu zaman bir dedektif gibi çalışır; ama peşine düştükleri suçlu değil, kendi geçmişleridir.

Modiano neden bu kadar “hatıra” yazıyor?

İsveç Akademisi 2014’te ödülü verirken gerekçesinde tam bu noktaya işaret etmişti: kavranması en güç insan yazgılarını hafıza sanatıyla canlandırması ve işgal dönemindeki yaşam dünyasını görünür kılması.

1945’te Paris’in batı banliyösü Boulogne-Billancourt’da doğan Modiano kırktan fazla kitap yazdı. Yapıtlarının büyük bölümü aynı damardan besleniyor: İkinci Dünya Savaşı sonrasının Fransa’sı, kayıp kimlikler, yarım kalmış aile hikâyeleri.

Meselenin kökeni: babanın savaşı

Modiano’nun neden hep aynı döneme döndüğünü anlamak için ailesine bakmak gerekiyor. Babası Albert Modiano (1912-1977), Selanik kökenli Sefarad bir Yahudi ailesinden geliyordu ve işgal altındaki Paris’te karaborsada çalışarak, Nazilerle pazarlık ederek hayatta kalmıştı. Annesi Louisa Colpeyn ise Belçikalı bir Flaman oyuncuydu.

Yazar 1945’te, savaş biter bitmez doğdu. Yani anlattığı dönemi hatırlamıyor; ondan yalnızca aile içinde konuşulmayanlar, eksik anlatılanlar ve belgeler kalmış. Yapıtının tamamı bu boşluğu doldurma çabası olarak okunabilir.

İlk romanı La Place de l’Étoile’ı 23 yaşında, 1968’de yayımladı; kitap doğrudan kimlik ve Yahudilik meselesini ele alıyordu. On yıl sonra Karanlık Dükkânlar Sokağı ile Fransa’nın en prestijli edebiyat ödülü Goncourt’u kazandı. 2014’te Nobel’in yanı sıra Fransa Ulusal Kütüphanesi Ödülü’nü de aldı.

Türkçede Modiano: hangi kitaplar var?

Modiano, Türkçeye en düzenli aktarılan Nobel’li yazarlardan biri. Can Yayınları etiketiyle çıkan kitapları arasında şunlar var:

• Karanlık Dükkânlar Sokağı — yazarın Türkçedeki en bilinen kitabı, 1978 Goncourt Ödülü sahibi
• Dora Bruder — işgal dönemi Paris’inde kaybolan gerçek bir genç kızın izini süren belge-roman
• En Uzağından Unutuşun
• Hüzünlü Ev
• Bir Gençlik
• Uyuyan Hatıralar — yeni çıkan

Modiano’ya nereden başlamalı?

Yazarın kitapları birbirinin devamı değil, ama aynı damardan besleniyor: İkinci Dünya Savaşı sonrasının Fransa’sı, kayıp kimlikler, yarım kalmış aile hikâyeleri. Bu yüzden okuma sırası serbest.

İlk kez okuyacaklar için en güvenli kapı hâlâ Karanlık Dükkânlar Sokağı: hafızasını yitirmiş bir adamın kendi kimliğini araması, yazarın bütün meselesini tek kitapta topluyor. Belgesel damarı merak edenler için Dora Bruder, yazarın son dönem işlerini görmek isteyenler içinse Uyuyan Hatıralar doğrudan bir giriş.

Kitabın künyesi

Kaynak: Can Yayınları — Patrick Modiano